ประมวลรายวิชา (Course Syllabus)

 

1.  รหัสกระบวนวิชา และชื่อกระบวนวิชา

     .อณ.(218)233

     (ภาษาไทย)        ผลิกศาสตร์เบื้องต้น

     (ภาษาอังกฤษ)   Introduction to Crystallography

 

2.  จำนวนหน่วยกิต 3(2/2-1/3)

 

3.  คณะ/ภาควิชา/สาขาวิชา

              คณะวิทยาศาสตร์ ภาควิชาธรณีวิทยา สาขาวิชาอัญมณีวิทยา

 

4.  เงื่อนไขของกระบวนวิชา และสถานภาพวิชา

              เป็นวิชาเอกบังคับ

 

5.  ลักษณะกระบวนวิชา

              เป็นวิชาที่ศึกษาถึงลักษณะทางกายภาพ โครงสร้างภายในของผลึก และเทคนิคทาง X-ray เบื้องต้น ที่ใช้บ่งบอกถึงลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก

 

6.  วัตถุประสงค์ทั่วไป

              เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงลักษณะภายนอก ลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก รวมถึงเทคนิคทาง X-ray เบื้องต้น ที่ใช้ในการศึกษาลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก และสามารถจำแนกผลึกต่าง ๆ ออกเป็นระบบได้

 

7.  หัวข้อเนื้อหาวิชา

     เนื้อหาวิชา                                                                                                          ชั่วโมงบรรยาย

     1.  บทนำ                                                                                                                     1

     2.  รูปร่างลักษณะภายนอกของผลึก                                                                               18

          2.1   กระบวนการตกผลึกและการเติบโตของผลึก

          2.2   ลักษณะภายในของผลึก

                 -  ชนิดของสมมาตรผลึก

          2.3   สัณฐานวิทยาของผลึก

                 -  สมมาตรของผลึก

                 -  แกนผลึก

                 -  อัตราส่วนแกนผลึก

                 -  การตัดกันของหน้าผลึก

     เนื้อหาวิชา                                                                                                          ชั่วโมงบรรยาย

                 -  ดัชนีมิลเลอร์

                 -  ฟอร์มผลึก

                 -  โซนผลึก

          2.4   การวัดมุมของผลึก

          2.5   ฉายาผลึก

                 -  ฉายาทรงกลม

                 -  ฉายาสเทริโอกราฟ

          2.6   หมู่ผลึก 32 หมู่

                 -  ระบบไตรคลินิค

                 -  ระบบโมโนคลินิค

                 -  ระบบออร์โทรอมบิค

                 -  ระบบเททระโกนัล

                 -  ระบบเฮกซะโกนัล

                 -  ระบบไอโซเมตริค

          2.7   อินเตอร์โกรทของผลึก

                 -  การเจริญเติบโตแบบขนาน

                 -  ผลึกแฝด

     3.  โครงสร้างอันเป็นระเบียบภายในผลึก                                                                            8

          3.1   รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 1 ทิศทาง

          3.2   รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 2 ทิศทาง

                 -  สมมาตรที่เกิดจากการเรียงตัวอย่างเป็นระเบียบในระนาบ 2 ทิศทาง

          3.3   รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 3 ทิศทาง

                 -  รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 3 ทิศทาง

                 -  แกนเกลียวและระนาบเลื่อน

                 -  หน่วยในรูปของสามมิติ

          3.4   โครงสร้างผลึก

                 -  การศึกษาถึงโครงสร้างภายในของผลึก

     4.  ผลึกศาสตร์ทางรังสีเอกซ์                                                                                             3

          4.1   คุณสมบัติ และสเปกตรัมของรังสีเอกซ์

          4.2   ทฤษฎีการเลี้ยวเบน การกระเจิง และสมการของแบรกก์

          4.3   วิธีการแบบบดเป็นผง หรือเพาเดอร์

                                                                                                                      รวม         30

     เนื้อหาวิชา                                                                                                       ฏิบัติการ (คาบ)

     1.  รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบ และหน่วยเซลล์                                                        3

     2.  โครงสร้างผลึก                                                                                                          3

     3.  สมมาตรผลึก                                                                                                            3

     4.  หมู่ผลึก และสมมาตรผลึก                                                                                          3       

     5.  ปฏิบัติการฉายาผลึก                                                                                               33

                                                                                                                  รวม             45

 

8.  เอกสารอ้างอิง

     Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

     Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

     Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

     ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

     ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์1.       Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

     Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

     Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

     ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

     ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์


แผนการสอนของอาจารย์

คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ภาควิชาธรณีวิทยา สาขาวิชาอัญมณีวิทยา

ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2543

 

1.  ชื่อผู้สอน (ตำแหน่งทางวิชาการ ชื่อ สกุล) อาจารย์ วีรพันธ์ ศรีจันทร์

 

2.  รหัสกระบวนวิชา ว.อณ.(218)233

     กระบวนวิชา                     þ บรรยาย                 þ ปฏิบัติการ              ¨ อื่น ๆ ระบุ ……….

     ลักษณะการสอน               þ สอนคนเดียว          ¨ สอนเป็นกลุ่ม …….. คน

     ชื่อกระบวนวิชา   (ไทย)       ผลิกศาสตร์เบื้องต้น

                            (อังกฤษ)  Introduction to Gemology

     หน่วยกิตกระบวนวิชา         3(2/2-1/3)

 

3.  วัตถุประสงค์ของกระบวนวิชา

              เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงลักษณะภายนอก ลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก รวมถึงเทคนิคทาง X-ray เบื้องต้น ที่ใช้ในการศึกษาลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก และสามารถจำแนกผลึกต่าง ๆ ออกเป็นระบบได้

 

4.  เนื้อหากระบวนวิชาที่สอนในแต่ละสัปดาห์

     4.1 กระบวนวิชาบรรยาย

ชั่วโมงที่

เนื้อหา

1

นิยาม ความหมายของผลึก และวิชาผลิกศาสตร์

2

กระบวนการตกผลึก และการเติบโตของผลึก

3 – 4

ลักษณะโครงสร้างภายในผลึก รวมถึงชนิดสมมาตร

5 – 8

สัณฐานวิทยาของผลึก

9

การวัดมุมผลึก และฉายาผลึก

10

ผลึกในระบบไตรคลินิค

11

ผลึกในระบบโมโนคลินิค

12

ผลึกในระบบออร์โธรอมบิค

13

ผลึกในระบบเททระโกนัล

14 – 15

ผลึกในระบบเฮกซะโกนัล

16 – 17

ผลึกในระบบไอโซเมตริก

18 – 19

อินเตอร์โกรทของผลึก

ชั่วโมงที่

เนื้อหา

20

รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 1 ทิศทาง

21 – 22

รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 2 ทิศทาง

23 – 25

รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบใน 3 ทิศทาง

26 – 27

โครงสร้างผลึก

28

ผลิกศาสตรต์ทางรังสีเอกซ์ คุณลักษณะ และสเปกตรัมของรังสีเอกซ์

29

ทฤษฎีการเลี้ยวเบน การกระเจิง และสมการของแบร็กก์

30

วิธีการแบบบดเป็นผง หรือเพาว์เดอร์

 

     4.2 กระบวนวิชาปฏิบัติการ

ปฏิบัติการที่

เนื้อหา

1

รูปแบบการซ้ำกันอย่างเป็นระเบียบและหน่วยเซลล์

2

โครงสร้างผลึก

3

สมมาตรผลึก

4

หมู่ผลึก และสมมาตรผลึก

5

ฟอร์มผลึก และการทำฉายาผลึก

6 – 1…..

ปฏิบัติการฉายาผลึกในระบบต่าง ๆ

 

5.  กิจกรรมการเรียนการสอน

กระบวนวิชาบรรยาย

กระบวนวิชาปฏิบัติการ

þ บรรยายในชั้นเรียน

¨ ให้นักศึกษาทำรายงาน

þ จัดกิจกรรมให้นักศึกษามีส่วนร่วมในห้องเรียน

¨ อื่น ๆ ระบุ ……….

þ ปฏิบัติการ

¨ ออกภาคสนาม

þ สาธิต

¨ อื่น ๆ ระบุ ……….

 

6.  สัดส่วนการให้คะแนน

     6.1 คะแนนปฏิบัติการ        …. %

     6.2 คะแนนสอบกลางภาค   …. %

     6.3 คะแนนสอบปลายภาค  …. %

     6.4 คะแนนอื่น ๆ                 …. %

 

7.  สื่อการสอน และ/หรืออุปกรณ์การสอน

     þ 7.1 กระดานดำ และชอล์ค

     þ 7.2 แผ่นใส

     þ 7.3 อื่น ๆ โปรดระบุ สไลด์ และวีดิทัศน์

 

8.  หนังสือ/วารสาร ประกอบการเรียนการสอน

     8.1   เอกสารประกอบการศึกษาและค้นคว้า

            Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

            Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

            Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

            ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

            ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์1.   Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

            Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

            Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

            ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

            ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

     8.2   วีดิทัศน์

            สไลด์ชุดรูปผลึกในระบบต่าง ๆ

            Mineralogy Tutorials, Version 2.0 (CD-ROM)

 

9.  เกณฑ์การตัดเกรด

     ¨ 9.1 อิงเกณฑ์

     þ 9.2 อิงกลุ่ม


ประมวลรายวิชา (Course Syllabus)

 

1.  รหัสกระบวนวิชา และชื่อกระบวนวิชา

     .อณ.(218)233

     (ภาษาไทย)        ผลิกศาสตร์เบื้องต้น

     (ภาษาอังกฤษ)   Introduction to Crystallography

 

2.  จำนวนหน่วยกิต 3(2/2-1/3)

 

3.  คณะ/ภาควิชา/สาขาวิชา

              คณะวิทยาศาสตร์ ภาควิชาธรณีวิทยา สาขาวิชาอัญมณีวิทยา

 

4.  เงื่อนไขของกระบวนวิชา และสถานภาพวิชา

              เป็นวิชาเอกบังคับ

 

5.  ลักษณะกระบวนวิชา

              เป็นวิชาที่ศึกษาถึงลักษณะทางกายภาพ โครงสร้างภายในของผลึก และเทคนิคทาง X-ray เบื้องต้น ที่ใช้บ่งบอกถึงลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก

 

6.  วัตถุประสงค์ทั่วไป

              เพื่อให้นักศึกษาเข้าใจถึงลักษณะภายนอก ลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก รวมถึงเทคนิคทาง X-ray เบื้องต้น ที่ใช้ในการศึกษาลักษณะโครงสร้างภายในของผลึก และสามารถจำแนกผลึกต่าง ๆ ออกเป็นระบบได้

 

7.  หัวข้อเนื้อหาวิชา

     เนื้อหาวิชา                                                                                                          ชั่วโมงบรรยาย

     1.  Introduction                                                                                                            1

     2.  External Form                                                                                                       18

          2.1   Crystallization and crystal growth

          2.2   Internal order in crystals

                 -  Symmetry elements (without translation)

          2.3   Crystal morphology

                 -  Crystal symmetry

                 -  Axial ratios


     เนื้อหาวิชา                                                                                                          ชั่วโมงบรรยาย

                 -  Crystallographic axes

                 -  Face lntercepts

                 -  Miller indice

                 -  Form

                 -  Zones

          2.4   Measurement of crystal angles

          2.5   Crystal projections

                 -  Spherical projection

                 -  Stereographic projection

          2.6   The thirty-two crystal classes

                 -  Triclinic system

                 -  Monoclinic system

                 -  Orthorhombic system

                 -  Tetragonal system

                 -  Hexagonal system

                 -  Isometric system

          2.7   Intergrowths of crystals

                 -  Parallel growth and epitaxis

                 -  Twinning

     3.  Internal Order                                                                                                          8

          3.1   One-dimensional order

          3.2   Two-dimensional

                 -  Symmetry content of planar motifs

                 -  Symmetry content of plane lattices

          3.3   Three-dimensional order

                 -  Three-dimensional lattices

                 -  Screw axis and Glide plane

                 -  Space groups

          3.4   Crystal structure

                 -  Illustration of crystal structure

     4.  X-ray Crystallography                                                                                              3

          4.1   X-ray spectra

     เนื้อหาวิชา                                                                                                          ชั่วโมงบรรยาย

          4.2   Diffraction effects and the Bragg equation

          4.3   Powder method

                                                                                                                      รวม         30

 

     เนื้อหาวิชา                                                                                                       ฏิบัติการ (คาบ)

     1.  Lattice and unit cell                                                                                                 3

     2.  Crystal structure                                                                                                     3

     3.  Crystal symmetry                                                                                                    3

     4.  Crystal classes and crystal systems                                                                        3       

     5.  Crystallographic projection                                                                                    33

                                                                                                                  รวม             45

 

8.  เอกสารอ้างอิง

     1.  Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

     2.  Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

     3.  Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

     4.  ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

     5.  ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์1.   Klein, C., and Hurlbut, C.S., Jr., 1999, Manual of Mineralogy, John Wiley & Sons, New York, 681 p.

     2.  Phillip, F.,C., 1971, An Introduction to Crystallography, John Wiley & Sons, New York, 402 p.

     3.  Phillip, W.J., and Phillips, N., 1980, An Introduction to Mineralogy for Geologists, John Wiley & Sons, New York, 352 p.

     4.  ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2528, “คู่มือปฏิบัติการวิชาผลึกศาสตร์”, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์

     5.  ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, “ผลึกศาสตร์ (Crystallography)“, เอกสารประกอบการสอนวิชาผลึกศาสตร์